Αρχική  |   Συναφείς σύνδεσμοι  |   Συντελεστές  |   Επικοινωνία  |   English

evlogies
     
i
   
  ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ  ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ  ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
 

ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

«Φτάνοντας στην πόλη της Χερσώνας, βγήκαν από το πλοίο τους και πήγαν να προσκυνήσουν τον τάφο του αγίου. Πριν αναχωρήσουν από εκεί έσπευσαν να πάρουν μαζί τους σε ένα αγγείο άγιο έλαιο. Και ενώ βρίσκονταν στο μέσο του πελάγους έπεσαν σε σφοδρούς ανέμους. Χτυπημένοι από τη συστροφή των ανέμων και τη μεγάλη τρικυμία έχασαν κάθε ελπίδα επιβίωσης. Τότε ένας από αυτούς θύμισε στον κυβερνήτη την ευλογία του ελαίου και τον πρόσταξε να το ρίξει στη θάλασσα. Αυτός επικαλούμενος τη βοήθεια του οσίου έριχνε στην άγρια κυματώδη θάλασσα το ευλογημένο και άγιο έλαιο. Έτσι η θύελλα εξασθένησε αμέσως, το πλοίο συνέχισε ανενόχλητο το υπόλοιπο ταξίδι του και για τους πιστούς ναύτες ο θρήνος και κοπετός μετατράπηκε σε χαρά και ευθυμία».[1]

Το παραπάνω χωρίο, που περιγράφει το προσκύνημα στον τάφο ενός αγίου, αποτελεί μια από τις πολλές περιπτώσεις αναφοράς των γραπτών πηγών στις λεγόμενες ευλογίες, στα αντικείμενα δηλ. που έπαιρναν οι προσκυνητές από έναν ιερό τόπο ως αναμνηστικά της επίσκεψής τους. Τα ενθυμήματα αυτά είχαν στη συνείδηση των πιστών θαυματουργικές ιδιότητες: προφύλασσαν από κάθε κίνδυνο που απειλεί την ανθρώπινη φύση, παρείχαν θαυματουργική ίαση, ακόμη και προστασία από τους κινδύνους του ταξιδιού, όπως το αγγείο με το άγιο έλαιο του κειμένου, και η απόκτηση τους υπήρξε απαραίτητο μέρος της λατρευτικής πρακτικής του χριστιανικού προσκυνήματος.
Αντικείμενο του ερευνητικού προγράμματος αποτελεί η συλλογή πληροφοριών από τις γραπτές πηγές για τις ευλογίες της μέσης και ύστερης βυζαντινής περιόδου, δηλ. από τον 8ο έως και το 15ο αιώνα, και ο εντοπισμός, καταγραφή και συγκέντρωση των σχετικών υλικών καταλοίπων, δηλ. των φορητών αντικειμένων που χρησίμευσαν ως αναμνηστικά προσκυνήματος σε ιερούς χώρους χριστιανικής λατρείας στο ίδιο χρονικό διάστημα. Η συνδυαστική ανάγνωση των πληροφοριών που παρέχουν οι γραπτές πηγές και τα υλικά κατάλοιπα θα έχει ως στόχο την καταγραφή των πρακτικών και δοξασιών που συνδέονται με τις ευλογίες, τη διερεύνηση της οικονομικής τους διάστασης και την κατανόηση της λειτουργίας και του ρόλου τους στη λατρεία και την εμπειρία των προσκυνητών. Παράλληλα θα αποτελέσει αφετηρία για τη γενικότερη προσέγγιση των νοοτροπιών και των αντιλήψεων που σχετίζονται με το προσκύνημα στα πλαίσια της βυζαντινής κοινωνίας της περιόδου.
Το ερευνητικό πρόγραμμα στόχο έχει να καλύψει ένα σημαντικό κενό στις γνώσεις μας για το μεσαιωνικό προσκύνημα, δεδομένου ότι οι μέχρι σήμερα επιστημονικές συμβολές έχουν επικεντρωθεί κατά κύριο λόγο στα σχετικά αντικείμενα της πρώιμης βυζαντινής περιόδου (4ος – 7ος αιώνας).[2]

Tο γεγονός αυτό έχει ήδη επισημανθεί από τους ερευνητές και, καθώς οι πηγές μας προσφέρουν αρκετές πληροφορίες για ανάλογα παραδείγματα της μέσης και ύστερης βυζαντινής εποχής, η συνολική μελέτη τους έχει ήδη καταγραφεί ως desideratum της έρευνας.[3]



[1] «...Πρὸς δὲ τὴν πόλιν Χερσῶνος ἐπειγόμενοι, ἐξῆλθον τοῦ σκάφους αὐτῶν καὶ τὸν τάφον τοῦ ἁγίου προσεκύνησαν. Ἀπιέναι δὲ μέλλοντες ἐν ἀγγείῳ ἔσπευσαν ἁγίῳ ἐλαίῳ λήψασθαι, καὶ οὕτως τῶν ἐκεῖσε ἀπεκίνησαν. καὶ δὴ πρὸς μέσον τοῦ πελάγους γενόμενοι σφοδραῖς ἀνέμων βίαις ὑπεβλήθησαν· ὅθεν τῇ συστροφῇ τῶν ἀνέμων τρικυμίαις πολλαῖς χειμαζόμενοι εἰς παντελῆ τοῦ ζῆν ἀνελπιστίαν συνήλασαν. εἷς οὖν ἐξ αὐτῶν περὶ τῆς τοῦ ἐλαίου εὐλογίας τὸν ναύκληρον ἀναμνήσας, ἐπιπέμψαι τοῦτο παρ' αὐτοῦ τῇ θαλάσσῃ προσετάττετο. ὁ δὲ τὴν τοῦ ὁσίου ἁγίαν πρεσβείαν ἐπικαλεσάμενος τῇ ἀγριαινούσῃ καὶ κυμαινομένῃ θαλάσσῃ τὸ εὐλογημένον καὶ ἅγιον κατέχεεν ἔλαιον», D. Papachryssanthou, Un Confesseur du second Iconoclasme: La Vie dun Patrice Niketas (+836), TM 3 (1968), 347.

[2] Βλ. την ενότητα Ιστορία της έρευνας

[3] A.-M. Talbot, Pilgrimage to Healing Shrines: The Evidence of Miracle Accounts, DOP 56 (2002) 161-162˙ Cl. Foss, Pilgrimage in Medieval Asia Minor, DOP 56 (2002) 138.